Historia Inwałdu

AAA

Dzieje miejscowości

Wykopaliska archeologiczne na tym terenie
potwierdzają pobyt plemion celtyckich w dorzeczu Skawy
i Soły między wiekiem IV p.n.e a I w. n.e. Znaleziska monet rzymskich m.in. w sąsiadującej z Inwałdem wsi Wieprz wskazują natomiast na rzymski szlak kupiecki, który tędy przechodził. Wieś leżała na prastarym szlaku –najważniejszym dla całej południowej Polski. Prowadził on od południowego wschodu, od Sandomierza, przez Kraków, Zator, Oświęcim, Bramę Morawską na Morawy i dalej przez Czechy w stronę Austrii, na południe Europy. Tym traktem ruszyli później także Tatarzy w stronę Wrocławia i Legnicy, a także kupcy, rabusie, królowie, wychodźcy i osadnicy z Moraw, Czech
i południowych Niemiec. Przez góry nie było przejścia. Droga ta, zmodyfikowana w późniejszym czasie z pominięciem Oświęcimia, prowadziła właśnie przez Skawinę, Zebrzydowice, Barwałd, Inwałd w stronę Pszczyny i Bramy Morawskiej. Ziemia wadowicka, na terenie której leży wieś Inwałd, pierwotnie łączyła się z ziemią krakowską. W 1173 roku rejon ten przeszedł pod panowanie książąt śląskich. Po różnych zmianach dokonywanych na tle dziedziczenia w 1290 roku oraz w latach 1314 – 1316 wyodrębniło się Księstwo Oświęcimskie, w którego skład weszła ziemia wadowicka
z regionem andrychowskim i okolicznymi wsiami. Nowy podział przeprowadzony w 1445 roku spowodował rozdzielenie Księstwa na część Oświęcimską i Zatorską.
Z regionu andrychowskiego do Księstwa Zatorskiego przypadły następujące osady: Andrychów (1334), Sułkowice (1581), Rzyki (1560), Wieprz (1318), Zagórnik (1560), Inwałd (1318) oraz Targanice powstałe nieco później. W roku 1494 Jan Olbracht wykupił Księstwo Zatorskie od Janusza IV.
W następnych latach dążono ze strony polskiej do włączenia obydwu Księstw do Korony.
Dnia 20 lutego 1564 roku na wolnym sejmie
w Warszawie nastąpiło urzędowe wcielenie obu Księstw do Korony Królestwa Polskiego. W wyniku pierwszego rozbioru Polski ziemia wadowicka przyłączona została
w 1772 roku do zaboru austriackiego. Szlak idący m.in. przez Inwałd był pierwszą na ziemiach polskich szosą bitą, przebudowaną na rozkaz cesarza w 1775 roku, jako tzw. „Pierwsza Galicyjska Szosa Handlowo – Pocztowa”, potocznie nazywana „cesarką”, łącząca Lwów

z Wiedniem. Mówiło się na nią pięknie po staropolsku „gościniec”. Był bity, twardy, ale we wsi zawsze pełen białawego kurzu od ścierającego się wapiennego tłucznia z inwałdzkich wapienników.
Po odzyskaniu przez Polskę w 1918 roku niepodległości powiat – o powierzchni 666 km2 i liczbą 88,646 mieszkańców – znalazł się w obrębie woj. krakowskiego.
Agresja Niemiec na Polskę w 1939 roku wstrząsnęła także mieszkańcami Inwałdu. Po zakończeniu działań wojennych rok szkolny 1939/1940 rozpoczął się pod koniec września. Nauczyciele wrócili z ucieczki spowodowanej akcją dywersyjną piątej kolumny niemieckiej.
W pierwszych dniach listopada 1939 roku zarządzeniem władz okupacyjnych ustanowiono granicę na Skawie. Inwałd włączono do Rzeszy.
24 kwietnia 1940r. policja niemiecka aresztowała kierowników szkół i nauczycieli powiatu wadowickiego.
Z Inwałdu aresztowano kierownika szkoły Rudolfa Paździorę. Aresztowanych wywieziono do Bielska,
a następnie do Dachau. Po miesięcznym pobycie przewieziono ich do Mathausen- Gusen. Kierownik Paździora został zwolniony z obozu 20 listopada 1940 roku Wskutek przejść w obozie (zapalenie płuc) wkrótce zmarł.
12 grudnia 1940 roku nastąpiło pierwsze wysiedlenie miejscowej ludności, które objęło 50 rodzin.
Na miejsce wysiedlonych sprowadzono osadników niemieckich ze wschodu.
Kierownictwo szkoły niemieckiej sprawował Niemiec Blank, pełniąc zarazem funkcję miejscowego burmistrza.
W 1941roku Niemcy umieścili we dworze ośrodek szkoleniowy dla młodzieżowej organizacji Hitlerjugend.
Pozostałą po trzykrotnych wysiedleniach ludność zmuszano do pracy u osadników niemieckich, do pracy
w fabrykach. Wielu mieszkańców musiało wyjechać na roboty do Rzeszy.
Rok 1945 przyniósł oczekiwane wyzwolenie. Jednak jedna okupacja została zastąpiona kolejnym zniewoleniem.
Tym razem przez Związek Radziecki.
W 1947roku Romerowie zostali wywłaszczeni na podstawie dekretu o reformie rolnej Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Ich majątkiem zarządzała Spółdzielnia Produkcyjna.
W latach 1945- 1975 Inwałd należał do gminy Andrychów, powiatu wadowickiego i województwa krakowskiego.
Uchwałą sejmową z dnia 20 maja 1975 roku dokonano
w Polsce zasadniczych zmian administracyjno –
terytorialnych. Powiat wadowicki przestał istnieć,
a Inwałd został przyłączony do nowo powstałego województwa bielskiego z siedzibą w Bielsku – Białej.
Sejm Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 24 lipca 1998 roku uchwalił ustawę o wprowadzeniu trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Ustawa jest realizowana od 1 stycznia 1999 roku wprowadzając nowy podział administracyjny Polaki, a także nowe struktury samorządu terytorialnego. Inwałd znalazł się w gminie Andrychów, powiecie wadowickim i województwie małopolskim.

Z dziejów szkoły w Inwałdzie
Najwcześniejsze wzmianki o szkolnictwie w Inwałdzie pochodzą z 1598 roku. Możemy je odnaleźć
w pracy pt. „ Szkolnictwo parafialne w Małopolsce XVI – XVIII wieku” autorstwa dra Stanisława Kota. Badacz ten podaje, że w 1645 roku był w Inwałdzie budynek szkolny.
Dokładniejszymi danymi dysponujemy dopiero od roku 1820. Za ówczesnego proboszcza, ks. Wawrzyńca Rzeszódki, założono jednoklasową szkołę parafialną, która znalazła pomieszczenie na organistówce.
W roku 1892 wskutek przyrostu liczby dzieci, powiększono szkołę na dwuklasową i wybudowano murowany piętrowy budynek o trzech salach.
Nowy budynek szkoły o pięciu salach powstał w 1912 roku. Grunt pod budowę szkoły ofiarował ówczesny proboszcz - ks. Józef Caputa.
W roku szkolnym 1924/1925 szkoła była czteroklasowa
i miała siedmiu nauczycieli.
Bibliotekę szkolną uruchomiono w październiku 1925 roku i mogło z niej korzystać 190 dzieci.
Z dniem 31 grudnia 1926 roku placówka otrzymała stopień organizacyjny szkoły sześcioklasowej. Status pełnej szkoły siedmioklasowej uzyskała dopiero w roku szkolnym 1938/1939.






Wojenne losy Szkoły

Po zakończeniu wrześniowych działań wojennych rok szkolny rozpoczął się pod koniec września 1939 roku. Nauka odbywała się odbywała się w języku polskim
z wyłączeniem historii Polski i geografii, z podręczników kazano powycinać czytanki i obrazki o treści historycznej i patriotycznej. Naukę pobierało 340 uczniów.
Na początku okupacji placówka mieściła się w swoich budynkach. W 1940 roku policja niemiecka aresztowała kierowników szkół i nauczycieli powiatu wadowickiego. Najpierw wywieziono ich do Bielska, a następnie do Dachau i Mauthausen – Gusen. W 1940 roku nowy budynek szkolny przeznaczono dla dzieci osadników niemieckich i miejscowych volksdeutschów.
Kierownikiem szkoły niemieckiej został Niemiec Blank, pełniący równocześnie funkcję miejscowego burmistrza.
Stary budynek pozostawiono dzieciom polskim. W roku szkolnym 1941/42 kierownikiem szkoły został Józef Andruszkiw – Ukrainiec. W latach 1943/44 funkcję kierownika pełnił volksdeutsch – Stefan Kublin. W roku 1944 przeniesiono szkołę polską na organistówkę oraz do domu Władysława Mydlarza. Dzieci uczyły się
w trudnych warunkach.
27 stycznia 1945 roku pierwsze oddziały radzieckie wkroczyły do Inwałdu. Po przejściu frontu rozpoczęto naukę na Organistówce i w dwóch salach na plebanii. Naukę w szkole rozpoczęto 16. IV. 1945 roku. 9 maja 1945 roku założono w szkole I Drużynę Harcerską im. Karola Chodkiewicza. Kierownikiem szkoły został Józef Rymarczuk – repatriant zza Buga. W roku szkolnym 1945/1946 kierownictwo objął Tadeusz Braś.
Powojenne dzieje szkoły

Z dniem 16 kwietnia 1945 roku rozpoczęto naukę
w obu budynkach szkolnych. W 1945 r. do szkoły uczęszczało 360 dzieci i pracowało dziewięciu nauczycieli.
W okresie powojennym, w latach 1945-1948, szkoła podstawowa organizowała kurs z zakresu 7 - letniej szkoły powszechnej. W 1947 roku przeprowadzono elektryfikację wsi, a tym samym i szkoły. W 1969 roku przystąpiono do budowy zaplecza tzw.„starego budynku”, mieszczącego
kuchnię, jadalnię, dwie sale lekcyjne, bibliotekę, węzeł sanitarny. Pomieszczenia te oddano do użytku na początku lat 70 – tych. Przez wiele lat mówiono o budowie nowej szkoły.


Budynek szkoły. Obecnie gimnazjum.
Mrzonki o nowej szkole kończyły się fiaskiem, aż do 1992 roku. Dwa budynki starej szkoły miały już ponad 100 lat. Gdy na ścianach jednej z nich pojawiły się pęknięcia i rysy, postanowiono zamknąć część budynku wraz z trzema salami lekcyjnymi i pokojem nauczycielskim. Prawie pół tysiąca dzieci uczyło się
do późnego wieczora na dwie zmiany. Wreszcie uznano, że lepiej rozpocząć budowę, niż ciągle dopłacać
do remontu starej szkoły.
22 grudnia 1992 roku miejscowa parafia za zgodą ks.
bp. Ordynariusza Tadeusza Rakoczego i ks. proboszcza Mariana Mozgowca przekazała działkę o powierzchni 1 ha (wartość darowizny w momencie przekazania wynosiła ok. pół miliarda starych zł.).

Wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę „nowej szkoły”.
Na zdjęciu obecni m.in.: ks. bp. Ordynariusz Tadeusz Rakoczy, za nim stoi ówczesny Przewodniczący RM
]w Andrychowie Andrzej Maciejczyk, po prawej dyr. Janina Master, w środku – p. Ignacy Stuglik.
23 listopada 1994 roku Urząd Gminy w Andrychowie wydał zgodę na budowę segmentu A, zgodnie z projektem opracowanym przez architektów Halinę Jarosz
i Stanisława Penę.



ZSS w Inwałdzie.

13 października 1995 roku ordynariusz diecezji bielsko -żywieckiej, ks. bp. Tadeusz Rakoczy, przy udziale ks. Dziekana Franciszka Skupnia i miejscowego proboszcza, ks. Mariana Mozgowca, poświęcił kamień węgielny i plac pod rozbudowę Szkoły Podstawowej im. majora Henryka Sucharskiego w Inwałdzie.
Inicjatorem przedsięwzięcia był społeczny Komitet
Rozbudowy Szkoły, na czele którego stała ówczesna pani dyrektor - Janina Master. Inwestorem był Urząd Miasta
i Gminy Andrychów, wykonawcą Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Prace na budowie trwały nieprzerwanie tylko dwa lata.
W roku 1997 obowiązki związane z rozbudową szkoły przejął nowy dyrektor - mgr Jarosław Seremak.
W lutym 1998 roku do użytku oddano segment A.
Szkoła wzbogaciła się o pięć sal lekcyjnych,
pracownię komputerową, gabinet dyrektora, pokój
nauczycielski, bibliotekę, dwie salki gimnastyczne urządzone w przewiązkach, zastępczy punkt wydawania śniadań, jadalnię, szatanie, węzeł sanitarny i kotłownię.
Wszystko piękne, obszerne, czyste – na miarę XXI wieku.
Segment A nie rozwiązał niestety wszystkich problemów
lokalowych. Najmłodsze dzieci uczyły się nadal
w najstarszej części szkoły.
W lutym 1999 roku oddano do użytku usytuowaną
na poddaszu segmentu A salkę do gimnastyki korekcyjnej.
W latach 1999- 2000 trwały rozmowy dotyczące perspektyw dalszej rozbudowy szkoły.
Początek 2000 roku zaowocował wypracowaniem ostatecznej koncepcji rozbudowy. Postanowiono wybudować pawilon dydaktyczny dla nauczania zintegrowanego, składający się z 4 sal i pracowni językowo informatycznej oraz halę sportową z zapleczem sanitarnym. Całość zaprojektował architekt inż. Dariusz Krażewski.
27 sierpnia rozpoczęły się prace ziemne. Szkoła rosła
błyskawicznie. 12 listopada roku 2001 dzieci rozpoczęły naukę w nowym pawilonie. Oddanie hali gimnastycznej nastąpiło na początku marca 2002 roku. Szkoła wzbogaciła się o kolejne 1350 m2. Koszt inwestycji wyniósł 2,5 miliona złotych.
Ogrom prac inwestycyjnych, dokonanych zaledwie
w ciągu pięciu lat zamknął się kwotą 5 mln złotych.

Uczniowie mogą uczyć się w przyjaznej i bezpiecznej szkole o niepowtarzalnym klimacie. Panuje tu atmosfera zrozumienia i życzliwości. Pracują u nas pogodni
i życzliwi pedagodzy, traktujący ucznia podmiotowo. Praca ich nie ogranicza się tylko do lekcji. Dążą oni bowiem do odkrywania i rozwijania zainteresowań
i uzdolnień wszystkich uczniów.
Celem naszej szkoły jest ukształtowanie absolwenta wyposażonego w wiedzę i wszystkie niezbędne umiejętności, które pozwolą mu sprostać wymaganiom współczesnego świata oraz pozwolą osiągnąć sukces poparty pracą i wytrwałością.

Pałac w Inwałdzie


Zespół podworski Romerów znajduje się na zachodnim skraju Inwałdu, w miejscu, które dawniej nazywano Dębiną. Późnoklasycystyczny pałac wzniósł po 1852 roku Feliks Romer, znacznie rozbudowując istniejący wcześniej parterowy dwór. Jest to budynek murowany, piętrowy.
Ma urozmaicony rzut poziomy: na krótszej osi są szerokie ryzality (frontowy ozdobiony jest tarasem, podpartym czterema kolumnami), a z obu stron flankują go dwa, również ryzalitowo wysunięte, skrzydła: każde z nich od strony zajazdu i parku zamknięte jest trójbocznie
i nakryte odpowiednio ukształtowanymi dachami.
Po 1919 r. majątek inwałdzki stał się letnią rezydencją Romerów. Otaczający pałac park założono w stylu krajobrazowym. Przed budynkiem umiejscowiona była fontanna, w północnej części znajdował się staw,
a w południowej alpinarium.
W 1941 roku Niemcy umieścili we dworze ośrodek szkoleniowy dla młodzieżowej organizacji „Hitlerjugend”.
Po upaństwowieniu, po II wojnie światowej, od 1947 r.
początkowo w pałacu zamieszkiwali prywatni lokatorzy, później mieścił się Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Kadr Mechanizacji Rolnictwa, Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, a od 1960 roku Ośrodek Szkoleniowo – Wypoczynkowy Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Krakowie. W 1994 roku pałac został opuszczony,
a nieużytkowany niszczał aż do kwietnia 1999 roku.
Obecnie znajduje się w prywatnych rękach.



Pałac w Inwałdzie – widok obecny.


Do rejestru zabytków w Inwałdzie wpisano:
zespół pałacowy (16.01.1956 r., nr rej.: kl. V-111/4/56
i 1.10.1994 r., nr rej.: A-708/94): pałac i park.


Konstanty Bobrowski
herbu Jastrzębiec

kupił od biskupa Andrzeja Ankwicza - klucz inwałdzki.do Wadowic, gdzie przebywał wtedy sam arcyksiążę
Ferdynand. Chłopów jednak
aresztowano, a do Inwałdu
wysłano oddział wojska,
by spacyfikować rozruchy. Konstantego Bobrowskiego

- Jastrzębiec.


W 1852 r. Inwałd został sprzedany stryjecznej siostrze Konstantego Bobrowskiego – Adeli, żonie szambelana austriackiego i hrabiego Feliksa Romera herbu Jelita.



Herb Feliksa Romera.
Tusz czarny na papierze akwarelowym. w Inwałdzie
Pierwszy drewniany
kościół wystawił jeden
z dworzan księcia
oświęcimskiego,
niejaki Zacusius (Jakusz, Zawisza) Ligęza w 1318 r. (według dokumentu

uchodzącego jednak za sfałszowany). Na pewno kościół parafialny istniał w latach 1325 – 1327, ponieważ został wymieniony w dokumentach pleban Henryk. W II połowie XV wieku polscy zwolennicy czeskich husytów grasowali na ziemi oświęcimskiej i sprofanowali również kościółKolejny kościół
(z I połowy XVI wieku) nie wystarczał
rozrastającej się parafii,
więc w latach
1747 – 1750 Franciszek
Szwarcenberg – Czerny postawił nową
murowaną świątynię. Stary kościół stał obok nowego do 1850 r., potem go rozebrano.

Obecny późnobarokowy kościół Narodzenia

Najświętszej Maryi Panny posiada

monumentalną fasadę i wieżę z hełmem. Nad wejściem widnieje herb Nowina – ówczesnego dziedzica wsi Franciszka Szwarcenberg Czernego (srebrna podkowa
i miecz na błękitnym polu). Wnętrze jest jednonawowe,
o trzech przęsłach. Ponad szczytem wznosi się attyka ozdobiona czterema wazonami oraz wkomponowana
w nią wieża o ściętych narożnikach i nakryta hełmem
z 1932 roku.
Sklepienie kościoła ozdobione jest bogatą polichromią wykonaną przez Karola Polityńskiego w 1928 roku,
a odnowioną w 1983 roku. Przedstawia m. in.: Ukoronowanie Matki Bożej (nawa), Wniebowzięcie (prezbiterium) i śmierć św. Józefa w obecności Jezusa
i Matki Bożej (chór).
W Kaplicy Ukrzyżowania, zwanej Ciemnicą (po lewej stronie kruchty), wymalowano w 1783 r. kosztem Józefa Ankwicza epitafium Franciszka Szwarcenberg – Czernego. Epitafium ma formę portretu przedstawiającego całą postać, a przybrane jest w piękne klasycystyczne ramy.

W kościele znajduje się marmurowe epitafium jego córki Salomei z Czernych Ankwiczowej, matki Józefa Ankwicza. Obraz i kościół były otoczone kultem, jako lokalne miejsce pielgrzymkowe, jeszcze przed rozbiorami Polski w XVIII w.

1946 r. Ołtarz
kościoła
NMP
w Inwałdzie



Do rejestru zabytków w Inwałdzie wpisano: zespół kościoła parafialnego p.w. Narodzenia NMB (28.09.1961 r., nr rej.: 101/15/61 i ponownie 2.02.1995 r., nr rej.:
A-709/95). W skład zespołu wchodzą:
· kościół,

· kaplica Romerów,

· cmentarz przykościelny,

· ogrodzenie z kapliczkami drogi krzyżowej,

· kaplice z figurą Chrystusa Ukrzyżowanego

i MB Różańcowej.

Obecny widok kościoła NMP
w Inwałdzie.





Na terenie Inwałdu usytuowanych jest 6 kaplic:


1. na placu kościelnym – dawniej należała do dworu hr. Romerów; pod nią aktualnie znajduje się grobowiec tej rodziny (XIX wiek );


2. na cmentarzu – pod obiektem znajduje się grobowiec p. Mydlarzów i Gwoździewiczów, jako fundatorów tej kaplicy (wybudowana w latach

1924-25);

3. upadku Pana Jezusa – na wschód od kościoła przy drodze głównej po prawej stronie (poniżej cmentarza przy drodze krajowej). Data fundacji–1895r. budowniczy – p. Magiera, sołtys Inwałdu;

4. św. Jana Chrzciciela – na zachód od kościoła przy drodze głównej po prawej stronie (wewnątrz figura św. Jana Chrzciciela wielkości człowieka), wybudowana w 1938 roku ;


5. upadku Pana Jezusa – na południe od kościoła przy ul. Wiejskiej;


6. źródło cudownej wody Matki Bożej – przy ogrodzeniu, od strony północnej kościoła. Kaplica stanowi „nakrycie” studni. W niej umieszczona została figura Matki Bożej z Lourdes. Austriacy w 1810 roku przesunęli drogę, by nie dopuścić do uszkodzenia kapliczki przez przejeżdżające pojazdy.

Fale osadnictwa

Nazwiska – pochodzenie

Według miejscowej tradycji, wieś została założona przez Braci Morawskich. Ksiądz Michał Król w swojej książce pt. "Sieroty Zebrzydowskiego, czyli akademicy krakowscy" wydanej w 1764 r. wspomina, że:
"…wieś tutejszą zajęła ludność napływowa, a większa część osadników przyszła do Inwałdu z Morawy i nazywała się Bracia Morawscy. Dla wiary prześladowani schronili się
w Polsce".
Rycerstwo i szlachta wzięli nazwiska od nazwy miejscowości np.: w Inwałdzie – Inwałdzcy de Inwald herbu Kornicz. Do mieszkających na tych terenach Polaków, Czechów i Niemców w XV w. przybyła ludność pochodzenia litewskiego i ruskiego. Wtedy nastąpiło ustabilizowanie nazwisk. Tych, którzy zamieszkiwali najdłużej te ziemie, nazwano Polakami (dlatego w Inwałdzie jest sporo nazwisk

o brzmieniu „Polak”) , a rycerzy przybyłych z Rusi nazwano Rusinkami. W latach dwudziestych XV w. polscy zwolennicy czeskich husytów grasowali na ziemi oświęcimskiej. Prawdopodobnie wówczas wraz z husytami przybyli do Inwałdu czescy osadnicy. Zachowali swoje dawne nazwiska, takie jak: Stuglik, Kolber, Smaza, Pardubicki, Zmarzlik, Domel. Niemcy, którzy osiedlili się na tych ziemiach, również zachowali swoje nazwy rodowe, dlatego też możemy spotkać tu nazwiska pochodzenia germańskiego, tj.: Lachendro, Najbor, Rainer. Beskid Mały, w tym Inwałd, został w znacznym stopniu zaludniony przez Wołochów (Wałachów) napływających ze Wschodu w XV i XVI w. Wałaskiego pochodzenia są liczne nazwiska m. in. Roman, Walaszek, Buda Pabiś, Hatala, Pałosz, Paleczny, Pindel, Balon, Bargiel, Cibor,
Magiera, Węgrzyn, Ramza, Romanek, Wojewodzic i inne.

Właściciele wsi

Do 1317r. wieś „Hoyenewaldt” należała do księcia oświęcimskiego Władysława. Nadał ją Schnokowi i od tej pory Inwałd był wsią szlachecką.

Inwałdzcy herbu Kornicz byli kolejnymi właścicielami miejscowości. Z 1430r. znany jest Jan
z Hynwaldu, a z 1441r. – Klozman z Himwaldu. Późniejsi dziedzice Inwałdu to: Mikołaj Inwałdzki z Inwałdu, jego syn Jan Inwałdzki oraz Stanisław Inwałdzki. Na początku XVII w. wieś przeszła w ręce rodziny Przyłęckich herbu Szreniawa. Pod koniec XVII wieku dziedzictwo tego klucza dóbr przeszło w ręce Szwarcenberg Czernych herbu Nowina. Córka Salomea wyszła za mąż za kasztelana sandeckiego Stanisława Ankwicza z Posławic herbu Hadbank i wniosła mu w posagu całe odziedziczone dobra. Po śmierci Stanisława, Inwałd przypadł synowi Józefowi, posłowi na sejm z ziemi krakowskiej, a następnie Andrzejowi Ankwiczowi – prymasowi Galicji i Lodomerii.

Przed święceniami sprzedał on klucz inwałdzki hrabiemu Konstantemu Bobrowskiemu herbu Jastrzębiec. Po śmierci Konstantego w 1828 r. spadkobiercą całego majątku został syn Karol. Ponieważ miał same córki, dobra te zapisał bratu Romanowi. Jego syn – Karol - po osiągnięciu pełnoletności otrzymał od matki Inwałd z Zagórnikiem, które w 1852r. sprzedał swojej stryjecznej siostrze Adeli, żonie szambelana austriackiego i hrabiego Feliksa Romera herbu Jelita. W 1881 roku Feliks i Adela Romerowie przekazali cały majątek synowi Adamowi. Do 1918 roku dobrami ziemskimi zarządzała Elżbieta Romerowa, później przekazała je najmłodszemu synowi Rodrygowi.

Ubiór

Krakowiacy Zachodni to grupa etnograficzna, która, zamieszkuje obszar sięgający na zachód do rzeki Przemszy, na północ po Szczekociny, na wschód do Miechowa, a na południe po Wadowice.
Krakowiacy w Beskidzie Małym żyli w obrębie trzech miast: Kęty, Wadowice, Andrychów.
Niektórzy badacze uważają okolice Andrychowa za tzw. „obszary przejściowe”.
Zaznaczają się tutaj silne wpływy zarówno kultury góralskiej, jak i śląskiej oraz krakowskiej.



Zwyczaje i obrzędy

Zwyczaje i obrzędy są nieodłącznym elementem życia każdej społeczności lokalnej, zajmując ważne miejsce
w jej tradycji.
Wiążą się ściśle z okresem zimy, wiosny, lata i jesieni. Towarzyszył im niegdyś przede wszystkim szereg praktyk
mających na celu spowodowanie pomyślności
i oddalenie wszelkiego zła. Zwyczaje i obrzędy doroczne pozostały w życiu codziennym ludzi często jako jedyne
z dawnych zwyczajów, podczas gdy ich treść i formy przeszły w zapomnienie. Występujące w Inwałdzie zwyczaje doroczne są ściśle związane z polskim rokiem obrzędowym, który wiąże się z kolei ze świętami kościelnymi oraz kalendarzem liturgicznym.
Oto niektóre z nich:
1. Andrzejki 17. Zielone Świątki

2. Adwent 18. Boże Ciało

3. Św. Barbara 19. Matki Boskiej Zielnej

4. Św. Mikołaj 20. Wszystkich Świętych
5. Św. Łucja

6. Boże Narodzenie

7. Kolędnicy

8. Sylwester i Nowy Rok

9. Trzech Króli

10. Karnawał

11. Matki Boskiej Gromnicznej

12. Środa Popielcowa

13. Wielki Post

14. Niedziela Palmowa

15. Wielki Tydzień

16. Wielkanoc

Adam Franciszek Lipowski

ur. 14 grudnia 1901 r. w Inwałdzie w wielodzietnej rodzinie, jako syn Franciszka i Teresy Lipowskich. Wczesne dzieciństwo spędził w swojej rodzinnej miejscowości. Potem uczęszczał do średniej Szkoły Handlowej w Bielsku. Jako młody żołnierz w czynnej służbie wojskowej brał udział w działaniach wojny polsko-rosyjskiej od 23 VI 1920 r. do 10 XI 1920 r.
W latach 1922 – 1923 był uczniem Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Krakowie. Następnie dwukrotnie powoływany na ćwiczenia wojskowe w 1928 i 1930 roku. Przebywał w Zamościu i na Wileńszczyźnie.
W cywilu Adam Lipowski pracował jako Kasjer PKO
w Warszawie. W roku 1925 poślubił Marię Salomeę
z Cholewków i zamieszkał wraz z żoną na Starym Mieście na ul. Brzozowej 2/4, potem na ul. Filtrowej 68/81 wraz z dziećmi - Zbigniewem i Barbarą.
Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku jako porucznik rezerwy zgłosił się do swojej jednostki. Według relacji żołnierzy, sytuacja w wojsku była krytyczna. Panował chaos, brakowało wyższych dowódców, sprzętu wojskowego, a nawet obuwia. Wycofujące się przed Niemcami oddziały Polaków
w kierunku wschodnim, trafiły do niewoli sowieckiej.
Wysłano jeszcze ostatnie kartki do rodzin z Równego na Wołyniu. Adam Lipowski trafił do Starobielska, skąd wysłał dwie kartki w1940 roku. Zginął zamordowany
w Charkowie. W wolnej Polsce został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 oraz Virtuti Militari.
Życiorys swojego ojca napisała córka Barbara Urban - emerytowana nauczycielka historii w Szkole Podstawowej w Inwałdzie.